A maior\u00eda dos cient\u00edficos est\u00e1n convencidos de que a auga l\u00edquida resulta esencial para comprender a forma na que se comportan os\u00a0 xeos dos\u00a0 glaciares. Algo que ten unha influencia directa sobre o clima do planeta. S\u00e1bese, por exemplo, que a auga derretida lubrica as bases de grava dos glaciares e acelera a s\u00faa marcha cara \u00f3 mar. Nos \u00faltimos anos, distintas investigaci\u00f3ns na Ant\u00e1rtida descubriron, dentro do mesmo xeo, centos de lagos e r\u00edos l\u00edquidos interconectados por unha intrincada rede de canles. E tam\u00e9n revelaron a presenza de grandes cuncas de sedimentos xusto debaixo do xeo, que poder\u00edan conter os dep\u00f3sitos de auga m\u00e1is grandes de todos. Pero ata o momento ningu\u00e9n foi capaz de confirmar a presenza de grandes cantidades de auga l\u00edquida neses sedimentos subterr\u00e1neos, nin tampouco de estudar como poder\u00edan interactuar con o propio xeo.<\/p>\n
Agora, un equipo internacional de investigadores conseguiu, por primeira vez, localizar un enorme sistema de auga subterr\u00e1nea que circula activamente a trav\u00e9s dos sedimentos profundos na Ant\u00e1rtida occidental. Nun artigo que se publicou o pasado 6 de maio en ‘Science’, os cient\u00edficos aseguran que tales sistemas, probablemente moi com\u00fans na Ant\u00e1rtida, poden ter implicaci\u00f3ns a\u00ednda desco\u00f1ecidas sobre como reacciona o continente xeado \u00f3 cambio clim\u00e1tico, ou posiblemente incluso como contrib\u00fae ao mesmo.<\/p>\n
\u00abMoitos plantexaron a hip\u00f3tese de que poder\u00eda haber augas subterr\u00e1neas profundas nestes sedimentos -afirma Chloe Gustafson, do Observatorio da Terra Lamont-Doherty da Universidade de Columbia e autora principal do artigo-, pero hasta agora ningu\u00e9n ti\u00f1a obtido im\u00e1xenes detalladas. A cantidade de auga subterr\u00e1nea que atopamos \u00e9 tan significativa que probablemente infl\u00fae nos procesos da corrente do xeo. Agora temos que pescudar m\u00e1is e descubrir como incorporar iso aos modelos existentes\u00bb.<\/p>\n
Durante d\u00e9cadas, numerosos investigadores sobrevoaron a capa de xeo da Ant\u00e1rtida para obter con os seus radares, dende o aire, as caracter\u00edsticas do subsolo. Entre moitas outras cousas, esas misi\u00f3ns revelaron a existencia de cuncas de sedimentos intercaladas entre o xeo e a roca nai. Pero salvo algunha excepci\u00f3n, o estudo a\u00e9reo s\u00f3 \u00e9 capaz de mostrar os contornos aproximados das cuncas, e non din nada do contido de auga e outras caracter\u00edsticas importantes.<\/p>\n
Nunha desas excepci\u00f3ns, un estudo de 2019 dos vales secos de McMurdo utilizou instrumentos transportados por helic\u00f3ptero para documentar uns centos de metros de auga subterr\u00e1nea subglacial por debaixo duns 350 metros de xeo. Moi pouco, se temos en conta que a maior\u00eda das cuncas sedimentarias co\u00f1ecidas da Ant\u00e1rtida son moito m\u00e1is profundas e que a maior parte do seu xeo \u00e9 moito m\u00e1is groso, fora do alcance dos instrumentos a\u00e9reos.<\/p>\n
Noutros lugares, os investigadores perforaron o xeo ata chegar aos sedimentos, pero s\u00f3 conseguiron penetrar os primeiros metros. Por iso, os actuais modelos de comportamento da capa de xeo incl\u00faen s\u00f3 sistemas hidrol\u00f3xicos superficiais, que est\u00e1n dentro ou xusto debaixo do xeo. O cal constit\u00fae un h\u00e1ndicap importante, xa que a maior\u00eda das cuncas sedimentarias da Ant\u00e1rtida at\u00f3panse por debaixo do nivel actual do mar, encaixadas entre o xeo terrestre unido ao leito rochoso e as plataformas flotantes do xeo mari\u00f1o que bordean o continente. Cr\u00e9ese que se formaron nos fondos mari\u00f1os durante os per\u00edodos c\u00e1lidos, cando os niveis do mar eran m\u00e1is altos. Se fora as\u00ed e as plataformas do xeo retrocederan cun clima m\u00e1is c\u00e1lido, as aguas do oc\u00e9ano poder\u00edan volver a invadir os sedimentos, e os glaciais que te\u00f1en detr\u00e1s poder\u00edan avanzar e elevar o nivel do mar en todo o mundo.<\/p>\n
<\/p>\n
No novo estudo, os investigadores concentr\u00e1ronse na corrente de xeo Whillans, de algo m\u00e1is de 96 km de ancho, unha da media ducia de correntes de r\u00e1pido movemento que alimentan a plataforma de xeo Ross, a maior do mundo, case tan grande como a pen\u00ednsula ib\u00e9rica. Segundo Gustafson, \u00abas correntes de xeo son importantes porque canalizan arredor do 90 por cento do xeo da Ant\u00e1rtida dende o interior cara os marxes\u00bb.<\/p>\n
Investigaci\u00f3ns anteriores xa revelaron al\u00ed a presenza dun lago subglacial dentro do xeo, e tam\u00e9n unha cunca sedimentaria que se extende debaixo del. A perforaci\u00f3n pouco profunda de sedimentos (ata apenas uns 30 cm) xa mostrou que al\u00ed hab\u00eda auga l\u00edquida e unha pr\u00f3spera comunidade de microbios. Pero o que hai m\u00e1is abaixo segu\u00eda sendo un misterio.<\/p>\n
Tratando de recoller m\u00e1is datos, a finais de 2018, un avi\u00f3n de esqu\u00ed LC-130 da Forza A\u00e9rea dos EE. UU. deixou caer na zona a Gustafson, xunto con o xeof\u00edsico de Lamont-Doherty Kerry Key, o xeof\u00edsico da Escola de Minas de Colorado Matthew Siegfried e a alpinista Meghan Seifert en Whillans. A s\u00faa misi\u00f3n: mapear mellor os sedimentos e as s\u00faas propiedades empregando instrumentos xeof\u00edsicos colocados directamente na superficie. Lexos de calquera axuda se algo sa\u00eda mal, durante seis esgotadoras semanas o equipo cavou na neve, plantou instrumentos e levou a cabo un sen n\u00famero de outras tarefas.<\/p>\n
Sobre o terreo, os investigadores empregaron unha t\u00e9cnica chamada ‘imaxe magnetotel\u00farica’, que mide a penetraci\u00f3n na terra da enerx\u00eda electromagn\u00e9tica natural xerada no alto da atmosfera do planeta. O xeo, os sedimentos, a auga doce, a auga salgada e o leito rochoso conducen enerx\u00eda electromagn\u00e9tica en diferentes graos; ao medir as diferenzas, os investigadores poden crear mapas dos diferentes elementos similares aos de unha resonancia magn\u00e9tica. O equipo plantou os seus instrumentos en pozos de neve durante un d\u00eda, logo os desenterrou e os mudou, e finalmente tomou lecturas nunhas catro ducias de ubicaci\u00f3ns. Tam\u00e9n volveron a analizar as ondas s\u00edsmicas naturais que emanan da terra que hab\u00edan sido recollidas por outro equipo, para axudar a distinguir o leito rochoso, os sedimentos e o xeo.<\/p>\n
<\/p>\n
As s\u00faas an\u00e1lises mostraron que, segundo a ubicaci\u00f3n, os sedimentos ext\u00e9ndense por debaixo da base do xeo dende medio kil\u00f3metro ata case dous kil\u00f3metros antes de tocar o leito rochoso. E confirmaron que os sedimentos est\u00e1n cargados de auga l\u00edquida ata o fondo. Os investigadores estiman que se se extraera toda, formar\u00eda unha columna de auga de 220 a 820 metros de altura, polo menos 10 veces m\u00e1is que nos sistemas hidrol\u00f3xicos pouco profundos dentro e na base do xeo, e tal vez incluso m\u00e1is ca iso.<\/p>\n
A auga salgada conduce a enerx\u00eda mellor que a auga doce, polo que tam\u00e9n puideron demostrar que a auga subterr\u00e1nea\u00a0 v\u00f3lvese m\u00e1is salina con a profundidade. Os investigadores creen que isto ten sentido, porque cr\u00e9ese que os sedimentos\u00a0 form\u00e1ronse nun ambiente mari\u00f1o fai moito tempo. As augas do oc\u00e9ano probablemente chegaron por \u00faltima vez ao que agora \u00e9 a \u00e1rea cuberta por Whillans durante un per\u00edodo c\u00e1lido fai uns 5.000 a 7.000 anos, saturando os sedimentos con auga salgada. Cando o xeo volveu a avanzar, a auga fresca derretida producida pola presi\u00f3n dende arriba e a fricci\u00f3n na base do xeo foi evidentemente forzada cara os sedimentos superiores, e probablemente contin\u00faa filtr\u00e1ndose e mestur\u00e1ndose na actualidade.<\/p>\n
Gustafson e o seu equipo creen que este drenaxe lento de auga doce nos sedimentos poder\u00eda evitar que se acumule auga na base do xeo. O cal poder\u00eda actuar como un freo no movemento cara adiante do xeo. As medici\u00f3ns realizadas por outros cient\u00edficos na li\u00f1a de conexi\u00f3n a terra da corrente de xeo, o punto onde a corrente de xeo terrestre at\u00f3pase coa plataforma de xeo flotante, mostran que a auga al\u00ed \u00e9 algo menos salgada que a agua de mar normal. E iso suxire que a agua doce est\u00e1 flu\u00edndo a trav\u00e9s\u00a0 dos sedimentos cara o oc\u00e9ano, deixando espazo para que entre m\u00e1is auga derretida e mantendo estable o sistema.<\/p>\n
Sen embargo, esa estabilidade poder\u00eda ser s\u00f3 temporal. Se a cuberta de xeo adelgazara, unha posibilidade clara a medida que o clima se quenta, a direcci\u00f3n do fluxo de auga poder\u00eda inverterse. As presi\u00f3ns subxacentes diminuir\u00edan e a auga subterr\u00e1nea m\u00e1is profunda poder\u00eda comezar a brotar cara a base do xeo. Isto poder\u00eda lubricar a\u00ednda m\u00e1is a base do xeo e aumentar o seu movemento cara adiante. (O Whillans xa move o xeo cara o mar arrededor dun metro por d\u00eda, moi r\u00e1pido para o xeo glacial). Ademais, se a auga subterr\u00e1nea profunda fl\u00fae cara arriba, poder\u00eda transportar a calor xeot\u00e9rmica xerando naturalmente no leito rochoso; isto poder\u00eda desconxelar a\u00ednda m\u00e1is a base do xeo e impulsalo cara adiante. Pero se iso suceder\u00e1, en en que medida, non est\u00e1 claro.<\/p>\n
\u00abEn \u00faltima instancia -di Gustafson-, non temos moitos datos sobre a permeabilidade dos sedimentos ou a rapidez coa que fluir\u00e1 a auga. Ser\u00eda unha gran diferenza que capaz de xerar unha reacci\u00f3n descontrolada? Ou \u00e9 a auga subterr\u00e1nea un actor secundario no gran esquema do fluxo do xeo?\u00bb.<\/p>\n
Por outra parte, a presenza co\u00f1ecida de microbios nos sedimentos pouco profundos engade outro problema, din os investigadores. \u00c9 probable que esta cunca e outras estean habitadas m\u00e1is abaixo; e se a auga subterr\u00e1nea comeza a moverse cara arriba, sacar\u00eda o carbono disolto empregando por estes organismos. O fluxo de auga subterr\u00e1nea lateral enviar\u00eda algo deste carbono ao oc\u00e9ano. E iso posiblemente converter\u00eda a Ant\u00e1rtida nunha fonte de carbono que ata agora non se hab\u00eda tido en conta nun mundo no que o carbono xa \u00e9 demasiado. Pero novamente, dixo Gustafon, a pregunta \u00e9 se isto ser\u00eda ou no capaz de producir alg\u00fan efecto significativo.<\/p>\n